آنچه در مورد کاشت و برداشت سیر باید بدانید

سیر احتمالا اولین بار در آسیا مرکزی نزدیک مغولستان یا افغانستان کشت و سپس توسط مهاجرین اولیه به شرق اروپا و شرق آسیا منتقل شده است. در گذشته کاشت سیر در ایران رونق داشته و ایران یکی از صادر کنندگان سیر به کشورهای اروپایی بوده که متاسفانه به علت بی توجهی به این محصول امروز سایر کشورهای جهان مانند چین ، کره ، اسپانیا ، مصر، تایلند ، آرژانتین و آمریکا با عملکرد و تولید بالای این محصول و ارائه به موقع به بازار جزء صادر کنندگان اصلی این گیاه در آمده اند.

 در مقاله های قبل در مورد کاشت تعدادی از گیاهان دارویی از جمله  زیره ، اسطوخودوس ، آویشن ، فلفل سیاه و … آشنا شدیم در این مقاله با نحوه کاشت گیاه  سیر آشنا می شویم.

کاشت سیر در شرایط آب و هوای مختلف و انواع خاکها امکانپذیر است. سیر از گیاهان علفی است و در بین گیاهان پیازی از لحاظ میزان تولید جهانی پس از پیاز خوراکی قرار دارد که به آسانی انبار می شود و مصارف غذایی و دارویی دارد. مردمان جنوب اروپا و آسیا در بیشتر غذاها از سیر استفاده می کنند. سیر در مقایسه با داروهای تجارتی ایمن و ارزان می باشد و به سهولت در دسترس است.

شرایط کاشت سیر

اگر چه کاشت سیر آسان به نظر می رسد اما سیر کاران در اغلب موارد سیر های درشتی تولید نمی کنند که در این مقاله نکاتی در مورد بهبود تولید این محصول ارائه خواهد شد. باید توجه داشت که کاشت علمی سیر باعث افزایش عملکرد کمی و کیفی آن خواهد شد بنابراین افراد علاقمند به تولید سیر و کشاورزان با مطالعه این مقاله با کشت سیر بیشتر آشنا می شوند.

خواص سیر

سیر از جمله گیاهان دارویی است که دارای خواص زیادی می باشد. در چین باستان سیر برای محافظت در برابر طاعون استفاده می شد. در گذشته بسیاری از بیماریها را با این گیاه درمان می کرند در طی دو جنگ جهانی نام مستعار پنی سیلین روسی را به خود گرفت. چون از ضماد آن برای پانسمان زخم ها و دمان عفونت ها به ویژه قانقاریا استفاده می کردند . سیر قبل از جنگ جهانی دوم بیشترین استفاده دارویی را در آلمان داشت .

امروزه سیر به صورت قرص و کپسول در صنایع داروسازی برای کاهش کلسترول خون ، تنظیم فشار خون ، ناراحتیهای قلب و عروق ، سرما خوردگی و آنفولانزا مورد استفاده قرار می گیرد. سیر در جلوگیری از لخته شدن و انعقا خون موثر است. باعث کاهش مقدار فشار و قند خون ، پیشگیری از بروز سرطان و درمان بسیاری از بیماریهای تنفسی ، ریوی و گوارشی می شود. در سال های اخیر نقش عصاره این گیاه در توقف رشد قارچ ها نیز گزارش شده است.

مناطق عمده کاشت سیر

در نقاط مختلفی از ایران مانند استان های خراسان ، همدان ، سمنان ، مازندران ، خوزستان ، هرمزگان ، مرکزی و سایر نقاط کشاورزان به کاشت سیر مبادرت می ورزند اما سیرهای محلی اهواز ، مازندران ، همدان و مشهد از معروفیت بیشتری برخوردارند. ضمنا در ایران بیشتر سیر سفید مورد کشت قرار گرفته است. بر اساس آمار سال ۱۳۷۹ ، استان خوزستان با سطح زیر کشت حدود ۳۲۰ هکتار و متوسط عملکرد حدود ۷ تن در هکتار از مناطق مهم تولید سیر در ایران بوده است.

گیاهشناسی سیر

سیر معمولی (Alliumsativum) ویژگی های مشترک متعددی از نظر رشد و نمو و جنبه های غذایی با سایر آلیومها دارد. آلیوم ها تک لپه بوده ، اعضای این خانواده دارای برگ هایی مشابه با رگبرگ های موازی بوده و در زمانی که سبز شوند شبیه به گیاه ذرت می شوند.

گیاه سیر از پیاز بزرگتر و ۶۰ تا ۱۲۰ سانتی متر ارتفاع دارد و در بخش فوقانی دارای گل های ارغوانی – سفید است. ریشه یا سیر مرکب حدود ۱۸۰ گرم وزن دارد و از ۴ تا ۱۵ سیرچه (حبه سیر) تشکیل شده است. هر سیرچه در یک پوسته کاغذی که از دو برگ تشکیل شده پیچیده است و حدود ۳ گرم وزن دارد. پوسته هایی مشابه ، سیرچه ها را در بر می گیرند. سیرچه ها در حقیقت برگ های ضخیم شده تغییر شکل یافته ای هستند.

کاشت سیر

ساقه گل دهنده سیر همانند ساقه گل دهنده پیاز توپر است. تولید پیاز چه ها دو سال طول می کشد چون چرخه کامل زندگی آن دو ساله است. در اواسط تابستان هر پیازچه گیاه کوچکی به ارتفاع ۳۰ سانتی متر یا کمتر را تولید می کند که شبیه به گندم یا چاودار جوان است و تنها چهار برگ دارد و دارای پیازی کوچک و گرد شبیه به پیاز خوراکی می باشد.

در کاشت گیاه سیر باید به این نکته توجه کرد چون سیر ، بذر بارور تولید نمی کند ، دیگر گرده افشانی که موجب تبادل ژنتیکی می شود برای ایجاد ارقام جدید غیر ممکن است. جهش تنها راهی است که باعث ایجاد ارقام جدید شده است.

شرایط لازم کاشت سیر

کاشت سیر خیلی شبیه به دیگر آلیوم هاست ، اما تولید سیر با کیفیت به روش ارگانیک کار آسانی است. اساس زراعت ارگانیک سیر شامل دادن کود طبیعی ( کمپوست یا دامی ) ، مالچ پاشی (خاک پوش) و کنترل علفهای هرز و آفات با روش های طبیعی مانند تناوب ، وجین دستی و خاک ورزی ، به جای کاربرد آفت کش ها می باشد.

سیر تولیدی در هر مزرعه باید ۸ تا ۱۲ برابر سیر استفاده شده برای کاشت باشد. دلایل عملکرد پایین بعضی از کشاورزان در کاشت سیر عبارتند از :

پیشنهاد مطالعه  آموزش کاشت زعفران و نحوه داشت و برداشت آن

  • استفاده از سیرچه های بذری نامناسب
  • کشت بهاره به جای کشت پاییزه
  • کمبود آب
  • کاشت در زمینی که به خوبی آماده نشده است

طول دوره رشد سیر از مرحله کاشت تا رسیدگی بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ روز می باشد. مطلوب ترین آب و هوا برای کاشت سیر در پاییز شامل زمستانی نسبتا سرد و باران مناسب و روزهای تابستانی گرم و آفتابی با شبهای خنک می باشد.

کاشت سیر

رشد مطلوب ریشه ، رشد برگ ها بعد از سبز شدن و خروج ساقه گل دهنده در دمای ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی گراد رخ می دهد ، اما رشد ریشه در دمای کمتر از ۳ درجه سانتی گراد ادامه دارد. خاک پوش زمستانه را تا اندازه ای می توان کنار زد تا باعث گرم شدن خاک و علف های هرز سبز شده در خاک پوش کنترل شوند .

خاک پوش تابستانه محصول را سرد می کند ، خاک را مرطوب نگه داشته و باعث کاهش رشد علف های هرز می شود. برگ ها را می توان در مسیرها  به عنوان خاک پوش استفاده کرد. خاک اره و کود دامی مالچ های ضعیفی هستند. خاک اره نیتروژن را محبوس و رطوبت را حفظ و بافت گیاهی نزدیک زمین را خیلی مرطوب نگه دارد. خاک اره زمانی که با شخم زیر خاک برود حدود دو سال طول می کشد تا کاملا بپوسد. کود دامی نیز آب را نگه داشته و می تواند باعث ایجاد کپک شود.

سیر با علف های هرز نمی تواند رقابت کند و برای کنترل علف های هرز وجین دستی ، کولتیواتور یا سم پاشی لازم است. روش های ارگانیک کنترل علف های هرز مناسب کاشت سیر می باشد. استفاده از کولتیوار بعد از سبز شدن و قبل از توسعه ریشه ها مناسب است. در خاک ها بکر خاک ورزی قبل از کاشت برای کنترل علف های هرز  نزدیک ردیف های یکساله لازم است.

بلوغ ساقه های گل دهنده باعث کاهش عملکرد پیاز می شود. حذف زود هنگام ساقه های گل دهنده باعث افزایش عملکرد و توسعه پیازها می شود. قطع کردن این ساقه ها باعث جریان انرژی به ریشه و سیرچه ها می شود .

خاک مناسب کاشت سیر

زمین مناسب برای کاشت سیر باید به اندازه کافی نور خورشید را دریافت کند. تقریبا می توان در هر خاکی سیر کاشت ولی خاک غنی و حاصلخیز با زهکشی خوب و دارای بافت سبک ( لومی شنی ) مناسب کاشت آن است. خاکی که در آن سیر کشت می شود باید دارای PH بین ۵/۷ تا ۶ و میزان زیادی ماده آلی بوده و با انواع کودها ، غنی شده باشد.

آماده سازی زمین

آماده سازی زمین برای کاشت سیر باید یک سال زودتر شروع شود. برای آماده سازی زمین ابتدا با استفاده از گاو آهن قلمی یک خیشه تا عمق حدود ۵۰ سانتی متر زمین را شخم می زنند. این کار برای نرم کردن خاک و تهویه بهتر آن انجام می شود.

خاک زمین را می توان با دادن کود کمپوست ، کود دامی و کود سبز اصلاح کرد. کود دامی مورد استفاده باید به طور کامل پوسیده شود. برای آشنایی با نحوه پوساندن کود دامی مقاله چگونگی پوساندن کود دامی را مطالعه بفرماید.

زمان کاشت سیر

سیر نسبت به سرمای زمستانه مقاومت دارد و می توان آن را در فصل زمستان نیز کشت کرد. عملکرد سیرهایی که در بهار کشت می شوند به حدود دو سوم سیر کشت شده در پائیز می رسد و سطح برگ آنها حدود نصف گیاهان پائیزه است.

کاشت بهاره سیر بهتر است در اوایل تا اواسط بهار انجام شود تا به خوبی از انرژی خورشیدی اواسط تابستان استفاده نماید. کاشت زود هنگام سیر در پائیز باعث افزایش عملکرد آن می شود این در حالی است که کاشت دیر هنگام در پائیز به ریشه ها فرصت کافی برای رشد نمی دهد.

انتخاب پیاز برای کاشت

هر ساله سیر کاران باید بخشی از سیر تولیدی خود را برای کاشت در سال آینده نگهداری کنند. درحالی که بعضی از کشاورزان بزرگترین پیازها را برای کاشت در آینده انتخاب می کنند. کشاورزان با تجربه معمولا پیازهای کوچک تا متوسط را نگه داشته زیرا براساس تجربه می دانند که پیازهای بزرگ بذر ضعیفی دارند.

کاشت سیرچه های بزرگ ضرورتا بیشترین عملکرد را تولید نمی کند. کاشت سیر با اندازه متوسط بیشترین عملکرد اقتصادی را دارند.

کاشت سیر

عمق کاشت سیرچه ها باید ۲/۵ تا ۵ سانتیمتر ( از سطح خاک تا نوک سیرچه ) باشد. باید فاصله آنها از یکدیگر ۷ تا ۱۵ سانتیمتر و فاصله ردیفها از یکدیگر ۲۰ تا ۴۰ سانتیمتر باشد. هر چه منطقه کاشت سردتر باشد عمق کاشت سیر نیز باید بیشتر شود.

سیرچه ها را باید به طور قائم که قاعده آنها در پایین باشد در خاک قرار داد. سیرچه ها باید با فشار در ته حفره قرار داده شوند و خاک اطراف و روی آنها نیز تحت فشار قرار گیرد تا هوایی در اطراف سیرچه ها نماند.

تراکم کاشت سیرها زمانی بیشتر در نظر گرفته می شود که خاک خیلی حاصلخیز باشد. فاصله بیشتر بین ردیفها باعث کنترل آسانتر علفهای هرز و نفوذ بیشتر نور خورشید می شود. کاشت نزدیک به هم سیرچه ها باعث کاهش اندازه سیرها می شود بنابراین ممکن است عملکرد و بازدهی را کم کند.

کاشت سیر در خاک

از سیرچه های ناسالم و صدمه دیده نباید برای کاشت سیر استفاده کرد چون ممکن است حامل بیماری هایی مانند پوسیدگی سفید ، پوسیدگی قاعده و نماتدها باشد.

آبیاری

سیر، به خشکی حساس است و رطوبت مناسب خاک برای رشد آن ضروری است. تنش خشکی رشد اولیه پیازها را تحت تأثیر قرار داده و باعث می شود سیرچه ها کوچکتر شده و در زمان برداشت پیازهای کوچک تولید کند.

پیشنهاد مطالعه  مراحل و نکات کاشت فلفل سیاه

نوع خاک می تواند در تعیین فواصل آبیاری و میزان آب مصرفی کاشت سیر مؤثر باشد. به طوری که در خاکهایی با بافت سبکتر دور آبیاری کوتاهتر و میزان آب مصرفی در هر دوره کمتر می باشد. در خاکهای با بافت سنگین تر می توان دور آبیاری را افزایش داد. گفتنی است کاهش دور آبیاری در خاکهای سنگین موجب افزایش رطوبت خاک شده و میتواند باعث گسترش بیماریهای قارچی شود.

آبیاری پس از کاشت سیر

گل آفتابگردان زودتر از دیگر گیاهان در شرایط تنش آب پژمرده می شود. می توان‌ آن را به عنوان شاخص زمان آبیاری در اطراف مزارع سیر کشت کرد. آخرین آبیاری را حدود سه هفته تا یک ماه قبل از برداشت و یا زمانی که برگها زرد می شوند و بخش های فوقانی خشک شده و شروع به ریزش می کنند باید قطع کرد.

آفات و بیماری های سیر

زرد شدن برگهای گیاه سیر در ابتدای بهار اگر مربوط به مرگ زمستانه ، تنش آب و مصرف کود نباشد مربوط به بیماری است و باید از سطح مزرعه حذف شوند. بیماریهای اصلی سیر شامل پوسیدگی فوزاریومی قاعده ، کپک پنی سیلیوم و ویروسها می باشد.

  • فوزاریوم قارچی خاکزی است که در خاک گرم و مرطوب رشد می کند و باعث از بین رفتن ریشه های سیر می شود. اولین علائم این بیماری زرد شدن نوک ساقه ها و مرگ آنها در بهار است.
  • پنی سیلیوم در طی انبارداری مشکل آفرین است. زمانی که کپک سبز آبی در قاعده پیاز بویژه در سیرچه های صدمه دیده ظاهر می شود.
  • علائم ویروسها شامل موزائیکی شدن ، خط خط شدن ، نقطه نقطه شدن و موجی شدن برگها و پیچیدگی آنها می باشد. اگر یک سیرچه دارای نقاط قهوه ای رنگ باشد احتمالاً آلودگی ویروسی به تمام سیرچه های پیاز گسترش پیدا کرده است. کاهش رشد، کمبود رطوبت و عدم حاصلخیزی خاک باعث می گردد که ویروسها صدمه بیشتری به گیاه سیر وارد کنند.

در مقایسه با دیگر گیاهان زراعی سیر آفات کمی دارد و به عنوان عاملی برای محافظت گیاهان زراعی شناخته می شود. از آفات سیر می توان مگس پیاز ، تریپس و کرمهای مفتولی را نام برد. نماتد نیز به گیاه سیر حمله کرده و باعث خسارت می شوند.

برای محافظت گیاه سیر از بیماریها و آفات باید به چند نکته دقت کرد :

  1. سیرچه های آلوده و ناسالم را نباید برای کاشت سیر استفاده کرد چون باعث گسترش آلودگی در مزرعه خواهند شد.
  2. کاشت زود هنگام سیر در پاییز شرایط را برای پوسیدگی سیرچه ها فراهم می کند.
  3. بیماریهایی که بر سایر آلیوم ها خسارت وارد می کنند بر سیر نیز اثر می گذارند بنابراین هرگز نباید سیر را بعد از پیاز کشت کرد.
  4. سیر را باید همیشه در یک تناوب سه ساله با گیاهی با رشد مناسب مانند گندم سیاه کشت کرد تا با اسپورهای بادوام خاکزی مقابله شود.
  5. کاشت گیاهی مانند همیشه بهار در کنار گیاه سیر ، بسیاری از آفات را دور می کند.

برداشت سیر

پس از عملیات کاشت سیر و رشد آنها نوبت به برداشت می شود. برداشت عملیاتی است که بیشترین هزینه کارگری را در بر دارد. تصمیم گیری برای زمان برداشت بسیار مهم است. پیازهایی که خیلی زود برداشت شوند کوچک خواهند بود و در طی عمل آوری چروک خورده و به خوبی انبار نخواهند شد. پیازهایی که خیلی دیر برداشت شوند در معرض کپک قرار گرفته و پوشش های حفاظتی خود را از دست می دهند.

کاشت و برداشت سیر

هوای تابستانی گرم و خشک باعث زودتر رسیدن محصول شده در حالی که آب و هوای بارانی برداشت را به تأخیر می اندازد. برداشت معمولاٌ اواخر تیرماه انجام می شود. برداشت سیر زمانی است ۵۰ تا ۷۵ درصد از برگها زرد شوند.

برای فروش سیر به صورت تازه ، برداشت کمی زودتر یعنی زمانی که برگها سبز هستند باید انجام شود تا کیفیت سیرها بهتر باشد.

عمل آوری و انبار کردن

بین برداشت و فروش یا مصرف سیر عملیات متعددی باید صورت گیرد. قبل از انبار کردن نیاز است یک تا دو هفته عمل آوری (خشک کردن به منظور جلوگیری از کپک زدن) در فضایی با تهویه مناسب و محافظت شده از نور خورشید انجام شود. عمل آوری زمانی سخت تر است که گیاه زودتر از موعد برداشت شود.

گیاهان برداشت شده را می توان در ظروف سربسته سبزیجات عمل آوری نمود یا در انبار بصورت دسته آویزان کرد تا در هوا خشک شوند. عمل آوری مقدماتی یا خشک شدن پیازها اگر بصورت انبوه در فضای آزاد انجام شود باید برای محافظت سیرها از نور خورشید سایه بان ایجاد شود.

کاشت و عمل آوری سیر

سریع خشک کردن پیازها ممکن است باعث خرد شدن سیرها شود. شستن پیازها زمانی لازم است که کاشت سیر در خاک رس انجام شده باشند. سپس پیازها را باید در محلی با تهویه مناسب ، خنک و تاریک انبار کرد.

اگر سیر برداشت شده جنبه خوراکی داشته باشد باید در دمای صفر تا دو درجه سانتیگراد با ۶۰ تا ۷۰ درصد رطوبت  انبار شود. اگر سیر در محلی خنک و با تهویه مناسب نگهداری شوند شش ماه تا یکسال حفظ خواهد شد. سیر برداشت شده را باید دور از دیگر سبزیجات انبار کرد چون بوی سیر به آسانی منتقل می شود.

سیرچه های بذری را باید در بالاتر از ۱۰ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی ۷۰ – ۶۵ درصد انبار کرد و نباید یخ زده شوند. چون سیر بین ۵ تا ۱۰ درجه سانتیگراد به سهولت سبز می شود از نگهداری آنها در این دامنه دمایی باید اجتناب کرد.

اشتراک گذاری در :
به این مطلب امتیاز دهید :
4.6/5
شاید این مطالب را هم بپسندید

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

به بالای صفحه بردن